การย้อมสีธรรมชาติจากพรรณไม้: การเรียนรู้สีย้อมธรรมชาติในอุทยานสิ่งแวดล้อมนานาชาติสิรินธร
พื้นที่อุทยานสิ่งแวดล้อมนานาชาติสิรินธร เป็นแหล่งรวมความหลากหลายของพรรณไม้ทั้งป่าบก ป่าชายเลน และป่าชายหาด ในปี พ.ศ. 2567 ได้มีการดำเนินโครงการศึกษา การย้อมสีธรรมชาติจากพรรณไม้ เพื่อค้นหาศักยภาพของ สีย้อมธรรมชาติจากพืช และรวบรวมองค์ความรู้สำหรับเผยแพร่สู่สาธารณะ โดยโครงการนี้มุ่งเน้นการนำส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น ใบ เปลือก เมล็ด และดอก มาสกัดเป็น สีย้อมจากธรรมชาติ และทดลองย้อมร่วมกับสารช่วยย้อม เพื่อศึกษาความหลากหลายของเฉดสีที่เกิดขึ้น
การศึกษาพรรณไม้ 30 ชนิด ที่ให้สีย้อมธรรมชาติ
การทดลองครั้งนี้ใช้พรรณไม้จำนวน 30 ชนิด เพื่อวิเคราะห์ว่า พืชชนิดใดให้สีย้อมธรรมชาติ และให้เฉดสีแตกต่างกันอย่างไร โดยแบ่งออกเป็น 5 กลุ่ม ได้แก่
- พันธุ์ไม้ป่าชายเลน
- พันธุ์ไม้ป่าบก
- พันธุ์ไม้ป่าชายหาด
- ไม้ดอกไม้ประดับ
- พืชสวนครัว
ผลการศึกษา: ความหลากหลายของสีย้อมธรรมชาติ
ผลการศึกษาพบว่า พรรณไม้หลายชนิดสามารถให้ สีย้อมธรรมชาติ ที่หลากหลาย โดยสีที่พบส่วนใหญ่เป็นโทนสีน้ำตาล ซึ่งเกิดจาก “สารแทนนิน” ที่พบในพืชหลายชนิด
สารแทนนินเป็นสารธรรมชาติที่ให้สีและมีคุณสมบัติฝาด พบได้ในส่วนต่าง ๆ ของพืช เช่น รากไม้ เปลือกไม้ ใบ ดอก ผล และเมล็ด ตัวอย่างพืชที่ให้สีแทนนิน ได้แก่ เปลือกโกงกาง เมล็ดมะขาม ใบสัก และเปลือกยูคาลิปตัส
นอกจากนี้ ยังพบว่าพืชบางชนิดสามารถให้เฉดสีที่หลากหลาย เช่น โทนชมพู–น้ำตาล โทนเขียว–น้ำตาล โทนกากี–น้ำตาล ทั้งนี้ ขึ้นอยู่กับชนิดพืชและความสดหรือความแก่ของวัสดุ
บทบาทของสารช่วยย้อมในการย้อมสีธรรมชาติ
ในการทดลอง การย้อมผ้าจากธรรมชาติ ได้มีการใช้สารช่วยย้อม (Mordant) เช่น น้ำปูนใส สารส้ม น้ำขี้เถ้า สารเหล่านี้ช่วยให้สีติดเส้นใยได้ดีขึ้น และยังสามารถปรับเฉดสีให้เข้ม จาง สดใส หรือหม่นลงได้ตามต้องการ ซึ่งเป็นองค์ความรู้สำคัญในการพัฒนา งานย้อมผ้าและหัตถกรรมจากธรรมชาติ
การประยุกต์ใช้สีย้อมธรรมชาติในงานหัตถกรรม
องค์ความรู้จากการศึกษา สีย้อมจากพืช สามารถนำไปประยุกต์ใช้ได้หลากหลาย เช่น การย้อมผ้าแบบไม่ใช้สารเคมี งานหัตถกรรมจากวัสดุธรรมชาติ กิจกรรมการเรียนรู้ด้านสิ่งแวดล้อม และนอกจากนี้ ยังสามารถต่อยอดเป็นอาชีพและสร้างรายได้ให้กับชุมชนได้
การย้อมสีธรรมชาติกับความยั่งยืน
การย้อมสีธรรมชาติเป็นกระบวนการที่ไม่ใช้สารเคมีอันตราย จึงไม่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม และยังช่วยอนุรักษ์ ภูมิปัญญาท้องถิ่นของไทย ที่มีมาอย่างยาวนาน โครงการนี้จึงไม่เพียงแต่สร้างองค์ความรู้ด้าน สีย้อมธรรมชาติ แต่ยังส่งเสริมการใช้ทรัพยากรธรรมชาติอย่างคุ้มค่า และสนับสนุนแนวทางการพัฒนาอย่างยั่งยืน แสดงให้เห็นถึงศักยภาพของพืชไทยในการเป็นแหล่ง สีย้อมธรรมชาติ ที่หลากหลายและเป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม สามารถนำองค์ความรู้ไปใช้ได้ทั้งในด้านการศึกษา งานหัตถกรรม และการสร้างอาชีพ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งแนวทางสำคัญในการอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติและภูมิปัญญาท้องถิ่นอย่างยั่งยืน
แหล่งข้อมูลเพิ่มเติม :
รายงานสรุปผลการศึกษาการย้อมสีธรรมชาติจากพรรณไม้ในอุทยานสิ่งแวดล้อมนานาชาติสิรินธร
โปสเตอร์การศึกษาการย้อมสีธรรมชาติจากพรรณไม้
เฉดสีธรรมชาติจากพรรณไม้ในอุทยานสิ่งแวดล้อมนานาชาติสิรินธร
